Planning in extremis: wanneer het plots snel moet gaan

Voorbereiding brengt rust en duidelijkheid

Het leven laat zich niet altijd plannen. Toch kan het waardevol zijn om tijdig stil te staan bij een aantal mogelijke scenario’s voor later. Door vandaag al bepaalde keuzes en afspraken helder vast te leggen, creëert u duidelijkheid en flexibiliteit – voor uzelf en voor uw naasten.

Bij Delen Private Bank begeleiden we u graag in die voorbereiding. Samen bekijken we welke vragen vandaag al aandacht verdienen. Wat als u later bepaalde beslissingen niet meer zelf kunt nemen? Hoe beschermt u uw partner? Hoe zorgt u ervoor dat schenkingen nog correct kunnen worden uitgevoerd wanneer de omstandigheden plots veranderen?

Door vooraf duidelijke afspraken te maken, vermijdt u dat belangrijke beslissingen later onder grote tijdsdruk moeten worden genomen. Een goede voorbereiding creëert niet alleen juridische zekerheid, maar ook gemoedsrust voor alle betrokkenen.

De zorgvolmacht – een onmisbaar instrument voor uw successieplanning

Voor veel mensen is schenken een logische eerste stap in hun planning. Zo’n schenking veronderstelt evenwel juridische bekwaamheid. Dat betekent dat u op het moment van de schenking helder en bewust kunt handelen. Maar wat als dat plots niet meer het geval is?

Hier kan de zorgvolmacht een uitweg bieden. Met een zorgvolmacht beschikt u immers over een wettelijk kader om te anticiperen op een mogelijke wilsonbekwaamheid in de toekomst. De zorgvolmacht, die u vooraf ondertekent, laat u toe een vertrouwenspersoon (de lasthebber) aan te duiden die bepaalde handelingen in uw naam kan stellen, waaronder ook schenkingen van uw vermogen.

Uw lasthebber kan schenkingen verrichten, op voorwaarde dat de zorgvolmacht duidelijk omschrijft wie de mogelijke begiftigden zijn, welke goederen betrokken zijn en onder welke modaliteiten (volle eigendom of blote eigendom met voorbehoud van vruchtgebruik)¹.

Een belangrijk aandachtspunt betreft de inwerkingtreding van de zorgvolmacht: dit kan onmiddellijk of uitgesteld zijn. Een zorgvolmacht met onmiddellijke werking geldt vanaf de ondertekening en blijft gelden bij latere wilsonbekwaamheid. Bij uitgestelde werking treedt de zorgvolmacht pas in werking wanneer de onbekwaamheid wordt vastgesteld, vaak via een medisch attest. Dit kan in urgente situaties beperkend zijn, vooral wanneer er een acuut overlijdensrisico is.

In alle gevallen kan de lasthebber enkel handelen binnen de grenzen die u heeft vastgelegd.

Indien er geen zorgvolmacht bestaat en u wilsonbekwaam wordt, moeten uw naasten of uw bewindvoerder een machtiging vragen aan de vrederechter om een schenking te doen. Die zal enkel akkoord gaan indien uw wil om te schenken vooraf duidelijk werd geuit terwijl u nog bekwaam was. Zo niet, zal de schenking niet worden toegestaan.

Dergelijke scenario’s wilt u uiteraard vermijden – met een zorgvolmacht. De zorgvolmacht biedt u heel wat comfort en gemoedsrust, wat ze tot onmisbaar instrument van uw successieplanning maakt.

Schenkingsmogelijkheden in urgente situaties

Een schenking via notariële weg biedt een aantal belangrijke voordelen, zeker in urgente situaties. Zo zullen er op uw notariële schenking schenkingsrechten moeten betaald worden. U betaalt schenkingsrechten, afhankelijk van de band met de begiftigde². Daar staat tegenover dat de geschonken goederen definitief buiten uw nalatenschap vallen voor de berekening van de successierechten. Zelfs als u kort nadien overlijdt, zijn er in principe geen bijkomende successierechten verschuldigd.

Een praktisch voordeel van een schenking via notariële akte is dat de schenking geacht wordt geregistreerd te zijn op de datum van ondertekening van de akte, zelfs indien de uitvoering en de formaliteiten van registratie pas later plaatsvinden en u intussen zou overlijden.

Het kan in sommige gevallen nuttig zijn om de notaris vooraf een ontwerpakte te laten opstellen. Dit document kan dan snel worden ondertekend wanneer nodig, wat een grote flexibiliteit biedt in dringende situaties.

Heeft u een bankgift uitgevoerd waarvoor nog een overlevingstermijn loopt (momenteel vijf jaar voor de drie gewesten)? Overweeg dan om ze te laten registreren, want zo worden successierechten vermeden op de geschonken goederen. Let wel: u dient bepaalde stappen te volgen om een bankgift (zowel bestaande als nieuwe) effectief te registreren.

• Zorg voor een geschreven en ondertekend bewijs

• Voor de registratie van een bankgift is een schriftelijk document vereist dat de eerdere schenking bevestigt. Dit document moet ondertekend zijn door zowel de schenker(s) als de begiftigde(n). Elke partij kan de registratieprocedure opstarten, wat de praktische uitvoering vergemakkelijkt.
• Leg dit document bij voorkeur neer bij de notaris bij een imminent overlijdensrisico
  De notaris stelt een akte op met vermelding van het tijdstip van neerlegging. Indien de schenker op dat moment nog in leven was, zijn er geen successierechten verschuldigd. Daarom verdient deze werkwijze in urgente situaties vaak aanbeveling.
• Naast deze neerlegging kunnen partijen de schenking ook ter registratie aanbieden bij de fiscus, elektronisch of per post. Deze procedure brengt echter bijkomende formaliteiten met zich mee, wat risico’s kan inhouden bij tijdsdruk³, hetgeen in urgente situaties evident niet wenselijk is. Voor meer informatie over deze procedure verwijzen wij u graag naar de website van de FOD Financiën:
  Schenkingen | FOD Financiën

Praktische aandachtspunten

In situaties waar snel moet worden gehandeld, zijn praktische afspraken uitermate belangrijk.

Voor een vlot en correct verloop van nieuwe schenkingen in extremis of de registratie van reeds gedane bankgiften waarvoor nog een overlevingstermijn loopt, verdienen de waarderingsregels bij schenkingen van effecten bijzondere aandacht. Voor beursgenoteerde effecten dient de waardering te gebeuren volgens de slotkoers van de laatste dag van de maand voorafgaand aan de registratie⁴ of de eerste dag van de maand van registratie⁵, afhankelijk van het bevoegde gewest. Voor niet-beursgenoteerde effecten dient een waarde te worden opgegeven die aansluit bij een datum dicht bij de registratie.

Een ander belangrijk punt is de toegankelijkheid van uw documenten voor uw naasten. Het is essentieel dat uw naasten weten waar de nodige documenten zich bevinden om snel te kunnen handelen. Zij moeten op de hoogte zijn van het bestaan van een zorgvolmacht, indien die werd opgesteld, en weten waar deze wordt bewaard. Ook documenten met betrekking tot schenkingen moeten toegankelijk zijn, zodat formaliteiten zonder uitstel kunnen worden vervuld. Een duidelijke en georganiseerde toegang tot deze documenten is vaak doorslaggevend om uw wensen te respecteren, zelfs in dringende omstandigheden.

Het digitaal archief in uw Delen app leent zich hier uitstekend toe. Het is het verzamelpunt waar u alle relevante documenten van uw vermogen kunt samenbrengen, zoals de (notariële) akten, contracten, volmachten, polissen en testamenten.