Het Midden-Oosten op scherp: wat staat er economisch op het spel?

De afgelopen dagen sprong vooral energie eruit. De gasprijs opende maandag fors hoger en piekte in de loop van de dag rond +50%, nadat Qatar – een spil in de wereldwijde LNG-markt – tijdelijk de productie stillegde na Iraanse aanvallen op energie-installaties. Donderdagochtend stond de gasprijs zelfs al 60% hoger sinds de start van de oorlog.

Ook de olieprijs klom richting het hoogste niveau in ruim een jaar, omdat de markt opnieuw een geopolitieke risicopremie inprijsde. Op de aandelenmarkten zagen we schommelingen: in de VS werd een terugval van om en bij 2% later deels weer goedgemaakt, terwijl Europese beurzen nauwelijks herstelden. Die eerste bewegingen zijn geen toeval. Energie reageert zo scherp omdat één plek in het bijzonder het wereldwijde aanbod kwetsbaar maakt: de Straat van Hormuz.

Hormuz: het kwetsbare knooppunt

De Straat van Hormuz is een smalle zeestraat tussen Iran en het Arabische schiereiland, die op haar nauwste punt amper 54 kilometer breed is. Er zijn maar twee scheepvaartroutes voor inkomend en uitgaand verkeer.

Het economische belang van deze zeestraat is enorm.  Volgens het Internationaal Energieagentschap (IEA)  passeren er zo’n 20 miljoen vaten olie per dag, goed voor ongeveer 20% van de mondiale oliehandel. Ook voor LNG is de doorgang cruciaal: gas uit Qatar en de Verenigde Arabische Emiraten moet er quasi volledig door, samen goed voor circa 19% van de wereldwijde LNG-handel. En omdat Iran zelf een grote olieproducent blijft, met een ruwe-olieproductie van rond 3 miljoen vaten per dag, versterken spanningen in of rond de Straat van Hormuz het risico dat zowel de doorstroming als het aanbod onder druk komen te staan.

Belangrijk is dat de logistiek al kan haperen zonder harde blokkade. Ook verstoring in de zogenaamde ‘grijze zone’ kan volstaan: incidenten in of nabij vaarroutes, cyberrisico’s, hogere verzekeringspremies of reders die uit voorzorg wachten of omvaren. Dat soort frictie vertaalt zich snel in hogere kosten en vertragingen, en dus in hogere energieprijzen.

Net daarom is de spanning op de energiemarkten en beurzen hoog: ze prijzen niet alleen een mogelijk fysiek tekort in, maar vooral het risico dat doorstroming via Hormuz duurder, trager of tijdelijk onmogelijk wordt. En omdat de omleidingsmogelijkheden beperkt zijn, blijft Hormuz een structurele kwetsbaarheid in het wereldwijde energiesysteem.

De economische kettingreactie

De economische impact van dit soort escalaties loopt meestal niet rechtstreeks via aandelen, maar via een kettingreactie. Het begint bij energie. Stijgende olie- en gasprijzen duwen eerst de totale inflatie omhoog, omdat brandstof, gas en elektriciteit meteen duurder worden. Daarna volgt een tweede effect: transport, logistiek en productie kosten meer. Bedrijven proberen die hogere kosten geleidelijk door te rekenen, waardoor, als het conflict de energieprijzen langer hooghoudt, die kostendruk breder kan doorsijpelen en zelfs de kerninflatie kan beïnvloeden.

Europa is daarbij kwetsbaarder dan de VS. Door de grotere afhankelijkheid van ingevoerde energie, vooral van gas en LNG, werken prijsstijgingen hier sneller door in inflatie en industriële kosten, wat de groei tijdelijk kan afremmen. In de VS is die gevoeligheid doorgaans kleiner: de economie is veel minder afhankelijk van energie-import en heeft een sterkere eigen energieproductie. Dat verschil is ook belangrijk voor het beleid: omdat een energieschok in Europa sneller in de inflatiecijfers zichtbaar wordt, kan ze hier eerder meewegen op het verwachte rentepad dan in de VS.

De volgende schakel is namelijk de rente. Centrale banken reageren doorgaans niet meteen op een tijdelijke stijging van olie en gas, omdat het om een externe kostenschok gaat. Maar markten kijken vooruit: als beleggers beginnen te vrezen dat energieprijzen langer hoog blijven, lopen inflatieverwachtingen op en wordt het waarschijnlijker dat renteverlagingen pas later komen. Dat zie je vaak het eerst in de obligatiemarkt: de langetermijnrente stijgt omdat beleggers bij hogere inflatie-onzekerheid alleen nog tegen een hoger rendement willen kopen.

En dat brengt ons bij de beurs. Hogere rentes, betekenen dat toekomstige winsten vandaag minder waard zijn, wat druk kan zetten op aandelenwaarderingen. In periodes van geopolitieke onzekerheid verhogen beleggers bovendien hun veiligheidsmarge, waardoor de prijs die ze willen betalen voor dezelfde winstvooruitzichten daalt en koersen tijdelijk kunnen terugvallen of volatieler worden — ook zonder dat de economische cijfers al verslechteren. In dat klimaat krijgen klassieke veilige havens, zoals goud, vaak steun. Ook de Amerikaanse dollar houdt in onrustige marktfases vaak stand.

Duur bepaalt de schade

Bij geopolitieke conflicten is de eerste marktreactie vaak snel en emotioneel, maar de economische gevolgen worden vooral bepaald door één vraag: hoe lang houdt de verstoring aan? Bij snelle de-escalatie blijft de impact doorgaans beperkt tot tijdelijke volatiliteit en een kortstondige risicopremie in energieprijzen. Sleept het conflict aan, dan groeit de kans dat hogere olie- en gasprijzen breder doorwerken in inflatie, rente en groei. In dat scenario kunnen aandelenmarkten langer schommelend blijven, met ook nieuwe terugvallen mogelijk. Precies daarom is het vandaag moeilijk om de impact exact te voorspellen. In zulke omstandigheden loont het zelden om op basis van de eerste schokken drastische beleggingsbeslissingen te nemen.

Spreiding en lange termijn lonen

Uw portefeuille is gespreid over regio’s en sectoren en dus opgebouwd om dit soort schokken op te vangen. Binnen die spreiding speelt onze aandelenallocatie in de VS vandaag een belangrijke rol: zoals gezegd is de Amerikaanse economie doorgaans minder kwetsbaar voor een externe energieschok dan Europa. Hoewel we de VS recent lichtjes hebben afgebouwd om het regionale evenwicht te bewaren, blijft de Amerikaanse markt een belangrijke stabiliserende pijler binnen uw portefeuille. In combinatie met een evenwichtige mix van defensievere sectoren maakt dat uw portefeuille in deze geopolitieke context goed gepositioneerd is.

Marktschommelingen op korte termijn blijven mogelijk. We volgen de situatie nauwgezet op, maar blijven bij onze strategische koers: spreiding en een consequente aanpak blijven de beste bescherming.

In periodes van geopolitieke onrust is het verleidelijk om snel in te grijpen, maar ervaring leert dat discipline net dan het verschil maakt. Een passend risicoprofiel en een gespreide portefeuille vormen de basis, en vooral belegd blijven, ook wanneer emoties oplopen. Rond crisismomenten kunnen markten fors schommelen en wie uitstapt na een daling mist vaak net het herstel: de beste beursdagen volgen niet zelden kort na de slechtste. Plotse schokken bepalen zelden het langetermijnrendement. Wie in eerdere crisissen, van corona tot Oekraïne en een handelsoorlog, vasthield aan zijn koers, werd doorgaans beloond.